یک بذر سالم باید از چندین منظر کیفی، برتری خود را اثبات کند. این ویژگی‌ها اغلب توسط آزمایشگاه‌ها و مراکز کنترل بذر بررسی می‌شوند:

۱. قوه نامیه (Germination Power)

قوه نامیه یا درصد جوانه‌زنی، مهم‌ترین ویژگی یک بذر است و نشان می‌دهد چند درصد از بذرهای موجود در یک نمونه، پتانسیل تبدیل شدن به گیاه سالم را دارند.

  • ویژگی بذر باکیفیت: قوه نامیه باید بالا باشد (معمولاً بالای ۸۵ تا ۹۵ درصد بسته به نوع محصول).
  • اهمیت: قوه نامیه پایین به معنای تراکم کم در مزرعه، نیاز به کاشت مجدد و در نتیجه افزایش هزینه‌های عملیاتی است.

۲. درصد خلوص (Purity)

خلوص بذر به میزان دانه‌های خالص همان محصول در نمونه اشاره دارد و خلوص فیزیکی آن را نشان می‌دهد.

  • ویژگی بذر باکیفیت: خلوص باید بسیار بالا باشد (معمولاً ۹۸٪ به بالا).
  • عوامل کاهنده خلوص: وجود بذر علف‌های هرز، بقایای گیاهان دیگر، دانه شکسته یا آسیب‌دیده، و مواد معدنی (سنگ، خاک).
  • قدرت جوانه‌زنی (Vigor)
  • قدرت جوانه‌زنی به سرعت و توانمندی بذر برای رشد اولیه پس از جوانه‌زنی در شرایط سخت محیطی اشاره دارد. بذری ممکن است قوه نامیه بالایی داشته باشد اما اگر قدرت جوانه‌زنی‌اش پایین باشد، در خاک سرد یا مرطوب به کندی رشد کرده و در معرض آفات قرار می‌گیرد.
ویژگی بذر باکیفیت: جوانه‌زنی سریع و یکنواخت در مدت زمان کوتاه.
۴. عاری بودن از بیماری و آفت (Disease and Pest Free)
بذر سالم باید عاری از هرگونه عامل بیماری‌زای قارچی، باکتریایی یا ویروسی باشد که می‌تواند از طریق بذر منتقل شود (Seed-borne diseases).

اهمیت: اگر بذر آلوده باشد، حتی با رعایت بهداشت مزرعه، بیماری در ابتدای فصل زراعی به گیاه منتقل شده و از همان ابتدا محصول را دچار مشکل می‌کند.
۵. یکنواختی اندازه و وزن
بذرهایی که اندازه و وزن یکنواختی دارند، مواد غذایی و آب را به شکل یکسان جذب کرده و در نتیجه، یکنواختی مطلوبی در زمان گل‌دهی و رسیدن محصول ایجاد می‌کنند.

اهمیت: مدیریت مزرعه (آبیاری، کوددهی، برداشت) را بسیار آسان‌تر و بهینه‌تر می‌سازد.

ویژگی‌های بذر باکیفیت

✔ درصد جوانه‌زنی بالای ۸۵٪

✔ مقاوم در برابر بیماری و آفات خاک

✔ یکنواختی در اندازه و رنگ

✔ رطوبت استاندارد (کمتر از ۱۲٪)

روش‌های تست بذر

تست جوانه‌زنی

آزمایش نمک برای تشخیص پوکی بذر

بررسی ظاهری (شکل، رنگ، بو)

نکته حرفه‌ای

همیشه بذر دارای شناسنامه، تاریخ تولید و تاییدیه آزمایشگاه گیاه‌پزشکی باشد.